2. Mahmut Döneminde Yapılan Islahatlar – Yenilikler

II.Mahmut Dönemi Yenilikleri:

Sened-i İttifak (1808):

II.Mahmut’la ayanlar arasında yapılan bir sözleşmedir. Osmanlı devletinde bir bölgenin, bir kasabanın ve bir sınıfın önde gelen kimselerine ayan denilmiştir. XVII. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti’nin çeşitli yerlerinde, çoğu eşraf ailelerinden birçok ayan ortaya çıkmış ve bunlar merkezi otoritenin bozulması, tımar sisteminin yerini İltizam sisteminin almasıyla giderek güçlerini arttırmışlardır.

Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa’nın yapılmasında önemli bir görev üstlendiği Sened-i İttifak ile ayanlar merkezi otoriteyi kabul edecek, yapılacak ıslahatları destekleyecek, padişaha bağlı kalacak, devletin eyaletlerden asker ve vergi toplanmasına yardım edecek, İstanbul’da askerlerin çıkardığı isyanların bastırılmasında rol alacaktır.

Hükümetin yasalara uygun emirlerine uyulacaktır. Bu emirlere uymayanlar cezalandırılacaktır. Padişah aşırı vergi koymayacak, eşit ve adaletli vergi alacaktır.

  • Sened-i İttifak ile birlikte ayanlar tanınmış merkeze bağlanmış ve devletin eyaletler üstündeki otoritesi yeniden kurulmaya çalışılmıştır.
  • Padişah, İlk defa kendi otoritesi dışında bir gücün varlığını kabul etmiş böylece yetkilerini sınırlamıştır.
  • Sened-i ittifak Osmanlı Devleti’nin ayanlara söz geçiremeyecek kadar güçsüz olduğunu ortaya çıkarmıştır.
  • Bu senetle ayanlara mevcut yönetimi denetleme, ayaklanmaları önleme ve suçluları cezalandırma hakkı tanınmıştır.

Askeri Alanda Yapılan Islahatlar:

Nizam-ı Cedit ordusunun yerine Alemdar Mustafa Paşa’nın gayretleriyle Sekban-ı Cedit Ocağı kurulmuş, ancak yeniçeriler Alemdar Mustafa Paşa’yı öldürerek bu ocağı ortadan kaldırılmıştır.

Yeniçeri Ocağı’ndaki yozlaşmadan dolayı askeri alanda başarı kazanılmayacağını gören 2. Mahmut, modern usullerle eğitim gören Eşkinci Ocağı’nı kurmuştur.

Yeniçerilerin bu ocağa karşı da ayaklanması üzerine halkın ve ulemanın desteğini alan 2. Mahmut 1826’da Yeniçeri Ocağı‘nı kaldırmıştır. Bu olaya Vak’a-yı Hayriye denilmiştir.

Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla padişahların otoritesi yeniden güçlenmiş ve yeniliklerin önündeki en büyük engel yok edilmiştir.

Yeniçeri Ocağı‘nın yerine modem usullerle eğitim yapan ve batılı tarzda düzenlenen Asakir-i Mansure-i Muhammediye adlı yeni bir ordu oluşturulmuştur. Tımarlı sipahilerin boşluğunu doldurmak için eyaletlerde Redif adı verilen birlikler oluşturulmuştur. Redif birlikleri kurulan Müşirlikler’e bağlanmıştır. Müşirler (valiler) hem idari hem de askeri yetkiler üstlenmiştir.

Yönetim Alanında Yapılan Islahatlar:

  • Divan-ı Hümayun kaldırılarak nazırlıklar (bakanlıklar) kuruldu. Böylece padişahın sadrazamın ve şeyhülislamın bazı yetkileri bakanlar arasında paylaştırıldı.
  • Devlet memurları, dahiliye ve hariciye olarak ayrıldı.
  • Tımar ve zeamet kaldırılarak, memurlara maaş bağlandı.
  • Devlet memurlarına rütbe ve nişan verilmesi usûlü kabul edildi.
  • Kıyafet alanında da değişiklik yapılarak memurların fes, ceket ve pantolon giymeleri (resmi kıyafet olarak) kararlaştırıldı.
  • Üç tane danışma organı kuruldu. Bunların isimleri ve hangi alanda çalışmayla görevli oldukları aşağıda verilmiştir.

Dar-ı Şura-ı Babıali — Yönetim işlerini düzenlemek
Dar-ı Şura-ı Askeri —  Askeri işleri düzenlemek
Meclis-i Vala-i Ahkam-ı Adliye —  Hukuki işlerini düzenlemek

  • Askeri amaçlı nüfus sayımı yapılmış bu nedenle yalnız erkek nüfus sayılmıştır (1831).
  • Posta ve karantina servisleri kuruldu.
  • Muhtarlıklar kurulmuştur.
  • İller merkeze bağlandı ve ayanlık kaldırıldı.
  • Yurtdışı seyahatlerinde pasaport uygulamasına geçilerek Osmanlı ülkesine yapılan giriş ve çıkışlar kontrol altına alındı.
  • Görevden alınan ya da ölen devlet adamlarının mal varlığına el koyma usulü (müsadere) kaldırılarak mülkiyet hakkı güvence altına alındı.

Eğitim ve Kültür Alanında Yapılan Islahatlar:

  • İlköğretim zorunlu hale getirilerek halkın eğitim düzeyi yükseltilmeye çalışıldı.
  • Medreselerin yanında ilk kez Avrupa tarzı modem eğitim verilen okullar açıldı.
  • Mekteb-i Rüştiye Nezareti kurulmuştur.

Bu durum Osmanlı ülkesinde eğitim alanında ikilik oluşmasına ve kültürel çatışmalara neden olmuştur.

Rüştiye ve Mekteb-i Ulûm-ı Edebiye gibi orta dereceli okullarla, devlet memuru yetiştirmek için Mekteb-i Maarif-i Adliye, doktor yetiştirmek için Tıbhane-i Amire, Cerrahhane, Mekteb-i Şahane-i Tıbbiye açıldı. Askeri amaçlı olarak Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu) ile Mızıka-i Hümayun (Bando Okulu) kuruldu.

  • Avrupa’ya öğrenciler gönderildi
  • Takvim-i Vekay-i adıyla ilk resmi gazete çıkarıldı. (1831)
  • Avrupa tarzında müzik serbest bırakıldı.

Ekonomi Alanında Alanında Yapılan Islahatlar:

  • Dışarıya para çıkışını önlemek için yerli malı kullanılması teşvik edildi.
  • Askerlerle memurların elbiselerinin yerli kumaşlardan yapılması karara bağlandı.
  • Yeni kurulan ordunun giyeceği malzemeleri üretmek için, İstanbul ve çevresinde bez, çuha, iplik ve deri fabrikaları kuruldu.
  • Osmanlı tüccarlarının yabancı tüccarlarla rekabet edebilmeleri için gümrük kolaylıkları sağlandı.
  • Yol yapımına önem verildi.

2.Mahmut’un ekonomik alanda yaptığı bu çalışmalara en önemli darbeyi Balta Limanı Ticaret Antlaşması vurmuştur. Bu antlaşma gereği yabancı tüccarların düşük vergi karşılığında ticaret yapmaya başlamaları,

  • Osmanlı pazarlarına yabancı tüccarların hakim olmasına,
  • Türk tüccarların rekabet gücünün azalmasına ve bazılarının ticari hayattan çekilmek zorunda kalmasına,
  • Ticari gelirlerin çoğunun yabancılara gitmesine,
  • Osmanlı Devleti’nin giderek dışa bağımlı hale gelmesine neden olmuştur.
Okunma Sayısı: 175
Sitemizde Toplam 990 yazı bulunmaktadır.









Bunlar da ilginizi çekebilir

Bir Mesaj Bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

*