Fatih Sultan Mehmet (II. Mehmet) Dönemi Fetihleri (1451 – 1481):

Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’u fethederek Osmanlı Yükselme Dönemi’ni başlatan padişahtır. Fatih, ilk seferini Karamanoğuları Beyliği üzerine düzenlemiş, Akşehir, Seydişehir ve Beyşehir’i Osmanlı topraklarına katmıştır.

I- İstanbul’un Fethi

İstanbul’un Fethinin Nedenleri:

  • Osmanlı Devleti’nin, Anadolu ve Rumeli topraklarını birleştirip toprak bütünlüğünü sağlamak istemesi
  • Bizans’ın Osmanlı aleyhine kışkırtıcı politikalar izlemesi
  • Bizans’ın Osmanlı kuvvetlerinin Rumeli’ye geçişini zorlaştırması
  • Kara ve deniz ticaret yollarının Osmanlı denetimine alınmak istenmesi
  • Hz. Muhammed’in İstanbul’u fetheden komutan ve askerlerini öven sözlerinin İstanbul’un alınmasını özendirmesi

İstanbul’un Fethi İçin Yapılan Hazırlıklar:

  • Sırbistan, Eflak ve Karamanoğulları’yla antlaşmalar yapılarak barış ortamı oluşturulmuştur.
  • Bizans’a deniz yoluyla gelebilecek yardımları önlemek için Anadolu Hisarı’nın karşısına Rumeli Hisarı (Boğazkesen) yaptırılmıştır.
  • Vize ve Silivri kaleleri alınarak Bizans’ın batıyla olan bağlantısı kesilmiştir.
  • İstanbul’u denizden kuşatabilmek amacıyla dört yüz parçalık donanma hazırlanmıştır.
  • Surları yıkabilecek teknolojiye sahip büyük toplarla, aşırtmak gülle atabilecek havan topları dökülmüştür.
  • Surları aşmak için, yürüyen tekerlekli kuleler yaptırılmıştır.
  • Avrupa’dan Bizans’a yardım gönderilmesini engellemek amacıyla Balkanlara ve Mora’ya kuvvet gönderilmiştir.

Buna karşılık Bizans haçlılardan yardım istemiş, Haliç’in girişini kalın zincirlerle kapatmış, surları tamir ettirmiş, halkı silahlandırmış, yiyecek stoklarını zenginleştirmiş ve Grejuva (Rum ateşi) denilen silahını geliştirmiştir.

Fatih Sultan Mehmet bu hazırlıkları yaptıktan sonra 6 Nisan’da kuşatmayı başlatmış, karadan ve denizden yoğun bir taaruz hareketi sonucunda 29 Mayıs 1453’te İstanbul’u fethetmiştir.

Fetihten sonra İstanbul halkına hoşgörüyle davranan Fatih, ekonomik, sosyal, kültürel çalışmalar yaparak İstanbul’u çok canlı bir şehir haline getirmiştir.

İstanbul’un Fethinin Sonuçları:

  • Osmanlı Devleti’nin toprak bütünlüğü sağlanmıştır.
  • İstanbul başkent yapılmıştır.
  • Boğazların egemenliği Osmanlı Devleti’nin eline geçmiştir.
  • Osmanlı Devleti’nin Yükselme Dönemi başlamıştır.
  • Osmanlıların İslam dünyasındaki ve uluslararası alandaki saygınlığı artmıştır.
  • Orta Çağ boyunca varlığını sürdüren (kısa bir dönem hariç 1204-1261) Bizans İmparatorluğu tarihe karışmıştır.
  • Güçlü surların yıkılabileceğinin anlaşılması Avrupa’da derebeyliklerin yıkılmasına ve mutlak krallıkların kurulmasına ortam hazırlamıştır.
  • Önemli ticaret yollarının Türkler’in denetimine girmesi Coğrafi Keşifler’in yapılmasına neden olmuştur.
  • İstanbul‘dan İtalya’ya giden bilim adamları Rönesans hareketlerinin başlamasına öncülük etmiştir.
  • Orta Çağ sona ermiş Yeni Çağ başlamıştır.

Fatih İstanbul’un fethinden sonra Ortodoksların himayesini üstlenmiş, böylece Osmanlının hoşgörüsünü göstermeyi, Hristiyan dünyasındaki ayrılıkların sürmesini ve Ortodoksların desteğini sağlamayı hedeflemiştir. 

II- Fatih Sultan Mehmet Dönemi Batıdaki Gelişmeler

  • Fatih, İstanbul’u fethettikten sonra Avrupalı devletlerin Osmanlı’ya karşı birleşmesini engellemeye çalışmış; bu amaçla bir taraftan askeri seferlerini yoğunlaştırırken öbür taraftan Venedikler’e ekonomik ve diplomatik (İstanbul’da elçi bulundurma hakkı) ayrıcalıklar tanımıştır.
  • Fatih döneminde Belgrat hariç Sırbistan (1459) Modon, Koron, Navarin hariç Mora, Osmanlı topraklarına katılmıştır.
  • Fatih, Mora Despotluğu’na ve Trabzon Rum İmparatorluğuna son vererek, Rumların Bizans İmparatorluğumu yeniden canlandırma girişimlerini sonuçsuz bırakmıştır.
  • Eflak Beyi, Vlad’ın (Kazıklı Voyvoda) ödediği vergiyi kesmesi üzerine 1462’de Eflak, 1463’te Bosna, 1465’te Hersek, 1476’da Boğdan, İskender Bey’in s ölümünden sonra’da Arnavutluk (1479) Osmanlı topraklarına katılmıştır.
  • Fatih’in yaptığı bu fetihler Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’daki egemenliğini kalıcı hale getirmiş, sağlamlaştırmıştır.

III- Fatih Sultan Mehmet Dönemi Anadolu’daki Gelişmeler

Anadolu’da siyasi birliği sağlamayı ve Karadeniz ticaretini denetim altına almayı amaçlayan Fatih, Çenevizliler’in elindeki Amasra’yı (1460), İsfendiyaroğulları’na son vererek Sinop’u (1461) Osmanlı’ya karşı papadan ve Uzun Hasan’dan yardım istemesi üzerine Trabzon Rum İmparatorluğu’nu yıkarak Trabzon’u (1461) ve Karamanoğulları’nın Venedik’le Osmanlı aleyhine anlaşma yapması üzerinede Konya ve Karaman’ı (1466) Osmanlı topraklarına katmıştır.

IV- Otlukbeli Savaşı (1473)

Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan‘ın ülkesinin sınırlarını Osmanlı aleyhine genişletmesi, Karamanoğuları, Trabzon Rum İmparatorluğu ve Venediklilerle Osmanlı Devleti aleyhine ittifak kurması, Anadolu’da Osmanlı-Akkoyunlu rekabetini ortaya çıkarmıştır.

Fatih’in hazırladığı ordu 1473’te Erzincan yakınlarındaki Otlukbeli’nde Uzun Hasan’ı yenmiş böylelikle Akkoyunlular Osmanlı Devleti için tehlike olmaktan çıkmış, yıkılış sürecine girmişlerdir.

V- Fatih Sultan Mehmet Dönemi Denizlerde Gelişmeler

Fatih Sultan Mehmet, Karadeniz, Akdeniz ve Ege’yi hâkimiyet altına alarak Avrupa’yı ekonomik olarak Osmanlı Devleti’ne bağımlı hale getirmeyi amaçlamıştır.

Ege Adalarının Alınması:

Ege Denizi’nde Venedik ve Cenevizleri yenerek Semadirek, Taşoz, Limni, Bozcaada, Gökçeada, Midilli ve Egriboz’u Osmanlı topraklarına katmış böylece Ege kıyılarının ve boğazların güvenliğini sağlamıştır.

Sen Jan şövalyelerinin elindeki Rodos adası kuşatılmış ancak alınamamıştır (1480).

Venedik ile Savaş (1463 -1479):

Osmanlı Devleti’nin İstanbul’u fethetmesi, Balkanlar ve Ege Denizi’ni hâkimiyet altına alması, Venediklilerin ticari çıkarlarını olumsuz yönde etkileyince, Venedikliler Macar, Arnavut, Karaman ve Akkoyunlu devletlerinin desteğini alarak Osmanlı’ya savaş açmıştır. Aralıklarla on altı yıl süren savaşlar sonunda taraflar arasında antlaşma yapılmıştır. Buna göre,

  • Arnavutluk’taki İşkodra ve Kroya kaleleri Osmanlı Devleti’ne bırakılmıştır.
  • Venediklilere, savaş tazminatı ve yıllık vergi ödemeleri karşılığında, Osmanlı sularında ticaret yapma ve İstanbul’da elçi bulundurma hakları tanınmıştır.

Fatih Venediklilere bu tür ayrıcalıklar vererek, Hristiyan birliğini bozmayı ve Akdeniz ticaretini canlandırmayı hedeflemiştir.

VI- Kırım Seferi

Gedik Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı donanması Kefe, Azak ve Menkup gibi Ceneviz kolonileriyle, iç karışıklıklar içinde bulunan Kırım’ı Osmanlı topraklarına katmıştır (1477). Böylece,

  • Karadeniz Osmanlıların kontrolüne (Türk gölü) alınmıştır.
  • Karadeniz’de Ceneviz kolonisi kalmamıştır.

VII- İtalya Seferi

Napoli Krallığı’nın Osmanlı aleyhine faaliyetlerde bulunması üzerine, Gedik Ahmet Paşa komutasında İtalya Seferi’ne çıkan Osmanlı donanması, önce Yunanistan’ın batısındaki, Zenta, Ayamavra ve Kefalanyo adalarını (1479) daha sonra da İtalya’nın güney doğusundaki Otranto’yu (1480) fethetmiştir. Ancak Fatih’in ölümünden sonra Otranto kaybedilmiştir.

Fatih Sultan Mehmet, Otranto’yu Roma’yı fethetmek için bir üs olarak kullanmak istemiştir.