Osmanlı Devleti’ndeki Fikir Akımları:

Osmanlı Devleti‘nin dağılmasını önlemek ve siyasal varlığını sürdürmesini sağlamak amacıyla aydınlar arasında bazı düşünce akımları ortaya çıkmıştır.

Osmanlıcılık:

  • Osmanlı Devleti bünyesinde bulunan ve değişik din ve dile mensup milletleri Osmanlı bilinciyle ortak bir noktada birleştirmeyi hedeflemiştir.
  • Genç Osmanlılar (Jön Türkler) tarafından ortaya atılmıştır.
  • Milliyetçilik akımından kaynaklanabilecek azınlık ayaklanmalarının ve Avrupalı devletlerin iç işlerimize karışmasını önlemeyi hedeflemişlerdir.
  • Osmanlıcılık fikri; Tanzimat, Islahat ve 1.Meşrutiyet dönemlerinde etkili olmuştur.
  • Ziya Paşa, Mithat Paşa ve Namık Kemal bu akımın en önemli temsilcileridir.

İslamcılık:




  • Osmanlıcılık fikrine karşı Meşrutiyet‘ten sonra gelişen ve 2. Abdülhamit’in de destek vermesiyle devlet politikası haline gelen akımdır.
  • Ümmetçilik anlayışına dayanan akımda; padişahın halife sıfatından yararlanarak tüm İslam milletlerini birleştirme fikri ortaya atılmıştır.
  • Mehmet Akif Ersoy, Said Halim Paşa ve Ahmet Hamdi Akseki gibi aydınların savunduğu bu fikir akımı, 1.Dünya Savaşı sırasında: Arapların İngilizlerle birlikte Osmanlıya karşı olması yüzünden geçerliliğini kaybetmiştir.

Turancılık (Türkçülük):

  • ( Meşrutiyet döneminde ortaya çıkan bu fikir (Turancılık) bütün Türkleri bir bayrak altında toplamaya yöneliktir.
  • İttihat ve Terakki döneminde uygulanamayacağı ortaya çıkınca Ziya Gökalp tarafından edebi bir akım olarak Türkçülüğe, dönüştürülmüştür.
  • Türkçülük fikri Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı yıllarında etkili olmuştur. Milliyetçilik adı ile Kurtuluş Savaşı‘nın kazanılmasında etkili olmuştur.

Batıcılık:

  • Osmanlı Devletinin Batı karşısında geri kalmış olduğu dile getirilerek devletin bekası için her tür alanda Batı medeniyetinin örnek alınmasını öne süren fikir akımıdır.
  • Başlangıçta askeri alanda yoğunlaşan Batılılaşma hareketleri zamanla diğer alanlara yayılmış ve Meşrutiyet döneminde fikir akımı olarak Osmanlı siyasi hayatına yön vermiştir.
  • Tevfik Fikret, Cella Nuri, Abdullah Cevdet, Süleyman Nazif, Ahmet Muhtar gibi aydınlar bu görüşü savunmuşlardır.
  • Yeni kurulan Türk Devletinde görülen Medeni Kanun, Latin alfabesinin kabulü gibi gelişmeler bu fikir akımının savunduğu gelişmelerle uygunluk göstermektedir.

Adem-i Merkeziyetçilik:

Merkezi hükümetin yetkilerinin kısıtlanarak yerel otoritelerin ve yönetimlerin yetkilerinin artırılması esasına dayanır. Bu doktrin Liberal ekonomi modelini savunmuştur. Önemli temsilcisi ise Prens Sebahattin’dir.