Tanzimat Fermanı Nasıl İlan Edildi (3 Kasım 1839):

II.Mahmut döneminde başlatılan yenilik hareketleri 1839 yılında vefatı üzerine padişah olan oğlu Abdülmecit tarafından devam ettirilmiştir. Sultan I. Abdülmecit, Londra elçiliğinden Hariciye Nazırlığı’na (Dışişleri Bakanlığı) getirilen Mustafa Reşit Paşa‘yı II. Mahmut zamanında kararlaştırılan Tanzimat Fermanı‘nı hazırlamakla görevlendirdi.

Mustafa Reşit Paşa yapacağı tüm yenilikleri Tanzimat Fermanı’nda toparlayarak 3 Kasım 1939 tarihinde İstanbul’daki Gülhane Parkı‘nda halka açıklamıştır. Bu nedenle Tanzimat Fermanı’na Gülhane Hattı Hümayunu da denilmektedir.

Tanzimat Fermanı’nın Amacı:

Tanzimat Fermanı bir yenilik olarak hazırlanırken aynı zamanda bazı amaçlar da güdülmüştür.

  • Osmanlı vatandaşı olan azınlıklara yeni haklar sağlayarak, onları devlet bünyesinde tutmak, bu sayede dağılmayı önlemek
  • Avrupalı devletlerin azınlıkların durumlarını ileri sürerek içişlerimize karışmalarını önlemek, amaçlarına yöneliktir.

Tanzimat Fermanı Maddeleri:

  • Müslüman, Hıristiyan ayırımı yapılmadan, kanunlar önünde herkesin eşitliğinin sağlanması
  • Azınlıklara can ve mal güvenliği sağlanması
  • Vergilerin belli bir usulde ve herkesten gelirine göre alınması
  • Askerlik işlerinin belli bir düzene göre yapılması ve azınlıkların da askerlik görevini yapması
  • Mahkemelerin açık ve eşit olması, mahkeme kararı olmadan kimsenin malına el konulmaması
  • Mülkiyet hakkının korunması ve miras bırakılabilmesinin sağlanması esasları getirilmiştir.

Tanzimat Fermanı’nın Kısaca Önemi:

Osmanlı Devleti’nde Tanzimat Fermanı’nın ilanından, Meşrutiyetin ilanına kadar süre döneme “Tanzimat Devri” denmiştir.

  • Bu fermanla kanun önünde herkesin eşitliği ve hukukun üstünlüğü temel ilke olarak kabul edildiği için önemli bir uygulamadır.
  • Ferman halkın baskısı sonucu oluşmamıştır. Padişahın tek taraflı olarak yayınladığı bir fermandır. Sözleşme özelliği taşımaz.

Abdülmecit Dönemi Kısa Bilgi Notu:

Abdülmecit, padişah olduğunda Mısır İsyanı devam ediyordu. Bu nedenle Abdülmecit döneminin ilk siyasi olayı Mısır Sorunu’nun Londra Antlaşmasıyla (1840) çözümlenmesidir. Mısır Sorunu’nun ortaya çıkardığı bir diğer sorun olan Boğazlar Sorunu da Londra Boğazlar Sözleşmesi ile çözümlenmiştir.

  • Avrupa’da Sanayi Devrimi’nin yapılmasıyla, Osmanlı Devleti’nin önemi daha da artmıştır. Çünkü Avrupa devletleri, Osmanlı Devleti’ni bir hammadde ve pazar kaynağı olarak gördüklerinden, aralarında çıkar tartışmaları artmaya başlamıştır.

Osmanlı toprakları üzerinde emelleri öteden beri bilinen Rusya, engellenmekteydi.

  • Boğazları eline geçiren ve Akdeniz’e inen bir Rusya, İngiltere için büyük tehlike oluşturacağından, zayıf Osmanlı tercih edilmiştir.

Rus Çarı, Osmanlı Devleti’ni “Hasta Adam” olarak nitelendirmiş ve hasta adamın topraklarını aralarında paylaşmayı İngiltere’ye teklif etmiştir.

İngiltere bu teklifi reddetmiş, Osmanlı Devleti’nin hasta olarak yaşamasından yana olduğunu ifade etmiştir.