1xbet betist jasminbet

Etiket: akarsu

Akarsuların Hem Aşınım Hem de Birikinti Şekilleri

1) MENDERES: Akarsular eğimin azaldığı bölümlerde enerjilerini büyük ölçüde kaybederler. Hızı azalan akarsu-yun yük taşıma potansiyeli azalır. Bunun sonucunda ortaya çıkan akarsu kıvrımlarına menderes denir. Menderesler bir yandan dışbükey kıvrımın temas ettiği bölümü (çarpak) aşındırır. Diğer taraftan içbükey kısma (yığınak) kopardığı materyalleri biriktirir. Menderesin bu salınımları ovaların sürekli alüvyonla beslenmesini ve verimli olmasını sağlar.

Bilgi Notu: Menderesler başlangıçta küçük salınımlar yaparlar. Ancak zamanla kıvrımların boyu büyür ve en sonunda büyük kıvrımlar kopar. Bu sayede ovalarda akarsular yıl içinde sürekli yer değiştirir.

2) SEKİ (TARAÇA): Akarsu yatağında görülen basamak ve düzlük parçalarına seki adı verilir. Sekiler akarsuyun eski yataklarını gösterir. Sekinin oluşabilmesi için çeşitli faktörler gereklidir. Bunlar;

– Akarsu havzasının tektonik olarak yükselmesi,
– Deniz seviyesinin değişmesi,
– Farklı sertliklerdeki kayaçların yatay tabakalar halinde bulunmasıdır.

Yatağını kazarak genişletmiş geniş tabanlı bir vadi eğer tektonik olarak yükselirse, yatağını yeniden kazmaya başlar. Böylece eski akarsu yatağı basamaklar halinde yüksekte kalır. Sekilerin oluşumunda hem iç hem de dış kuvvetler etkilidir. Ülkemizdeki akarsuların tümünde sekiler görülür. Bu durumun oluşmasında Türkiye’nin tektonik bakımdan aktif bir ülke olmasının yanı sıra denizlerimizde seviye değişimlerinin fazla olması da etkili olmuştur.

{ Add a Comment }

Akarsular ile İlgili Temel Kavramlar – Terimler

Yeryüzünde hareket eden su kütlelerine akarsu denir. Akarsular boyutlarına göre küçükten büyüğe doğru dere, çay ve ırmak adlarını alırlar. Akarsuyun ilk akışa geçtiği bölüme kaynak, denize ulaştığı kısma ise ağız denir.

Havza ve Su Bölümü Çizgisi: Akarsuyun sularını topladığı alana havza, havza sınırına ise su bölümü çizgisi denilmektedir. Eğer akarsu sularını denize ulaştırıyorsa açık havza, ulaştıramıyorsa kapalı havza olarak nitelendirilmektedir. Kapalı havzalarda sular genellikle bir gölde son bulurlar.

Akış Hızı ve Akarsu Debisi: Akarsudan geçmekte olan kütlenin birim zamanda kat ettiği yol akarsu hızını gösterir. Akış hızı genellikle m3/sn cinsinden ölçülür. Akış hızı akarsuyun ölçüm yapılan noktasına göre farklılıklar gösterir. Çünkü kaynak kısmında eğim fazla olduğundan akış hızı fazla, ağız kısmında ise azdır. Akış hızı;

– Eğim
– Su miktarı
– Yatak genişliği
– Taşınan yük miktarı
– Bitki örtüsü
– Kayaçların geçirgenliği gibi faktörlerden etkilenir.

Bir akarsuyun belirli bir kesitinden bir saniyede geçen toplam su miktarına akım veya debi adı verilir. Akarsularımız üzerinde çok sayıda ölçüm merkezi vardır. Bunlar debiyi ölçerek oluşabilecek olumlu veya olumsuz durumları tespit ederler. Debiyi etkileyen faktörler;

– Havzanın genişliği
– Havzaya düşen yağış miktarı
– Bitki örtüsü
– Beslenme kaynaklarının türü
– Sıcaklıktır.

Orta kuşakta yer alan ülkelerde akarsu debisinin artması, yüksek yerlerde yaşanan kar erimelerinin bir sonucudur.

Akarsu Rejimi: Akarsuyun yıl içinde ve yıllar arasında gösterdiği seviye değişimlerine akarsu rejimi denir. Akarsu yıl içinde eğer az değişken bir akım özelliği gösteriyorsa buna düzenli rejim denir. Eğer akım değişkenlik gösteriyorsa buna da düzensiz rejim adı verilir.

Akarsu Aşındırması: Akarsu aşındırması bazı faktörlere bağlı olarak gerçekleşir. Bunlar;

– Akış hızı
– Su miktarı
– Taşınan materyal miktarı
– Akarsu yatağındaki kayaçların direnci
– Havzadaki bitki örtüsü
– Havzadaki ana kayanın türüdür.

Akarsuların aşındırma gücü özellikle yataklarında etkilidir. Taşıdığı materyalleri parçalayan akarsular, geçtikleri yerlerde de ana kayayı parçalamaktadır. Akarsu aşındırması geriye, derine ve yana doğru gerçekleşir. Aşınım olayı deniz seviyesinde sona erer. Bu nedenle aşınımın sona erdiği bu düzeye genel taban (kaide) seviyesi denir.

Geriye Aşınım ve Denge Profili: Akarsuların derine ve yana doğru aşındırma süreçleri genellikle daha hızlı gelişir. Ancak geriye aşınım milyonlarca yıl sürer. Akarsu, vadisinin büyük bölümü deniz seviyesine kadar aşındırılır, böylece akarsu denge profiline ulaşmış olur. Yani denge profili bir akarsu için aşınımın en son dönemidir. Denge profiline ulaşmış akarsuların;

– Yatak eğimi az
– Akış hızı düşük
– Derine aşındırma zayıftır.

Denge profilinin oluştuğu akarsularda orta büyüklükte gemilerle ulaşım ve taşımacılık yapılabilir. Denge profiline ulaşmamış akarsularda ise yukarıda verilen özelliklerin tam tersi durumlar söz konusudur, örneğin ülkemiz engebeli ve yüksek bir ülke olduğu için akarsu akış hızı fazla, yatak eğimi yüksek ve derine aşındırma yoğundur. Türkiye akarsularında taşımacılık yapılamaz.

Açıklama1:Derine aşınım, akarsuyun yukarı bölümü ile tektonik olarak yükselen yerlerde etkilidir. Ayrıca; aşınma sürecinin yaşı da belirleyicidir. Yana aşınım akarsuyun orta ve aşağı bölümü ile tektonik bakımdan faal olmayan alanlarda etkilidir.

Açıklama2: Geriye doğru aşınım milyonlarca yılda gerçekleşen bir olaydır. Bu sürecin sonunda akarsu havzası deniz seviyesinde geniş bir düzlük halini alır. Dünya’da denge profiline ulaşmış akarsular Tuna, Missisipi, Amazon ve Kongo gibi büyük akarsulardır.

{ Add a Comment }

kacak iddaa canlı bahis siteleri bahis siteleri bahis siteleri online casino siteleri bahis siteleri canlı bahis siteleri