Kösedağ Savaşı’nda Türkiye Selçuklularının Moğollara yenilip merkezi otoritesinin zayıflamaya başlaması ve Anadolu’nun Moğol egemenliğine girmesi sınır boylarında yaşayan bazı Türk Beylerinin bağımsız hareket etmeye başlamalarına neden oldu. Bu durum Anadolu’da 2.Türk Beylikleri Dönemini başlatmıştır.

OSMANOĞULLARI: Oğuzların Kayı Boyu’na mensup Ertuğrul Gazi liderliğinde Söğüt ve Domaniç’e yerleşen Osmanlılar Ertuğrul Gazi’nin oğlu Osman Bey tarafından Bizans sınırında bir El uç beyliği olarak kurulmuştur. Başlangıçta çok dikkat çekmeyen bir beylik olan Osmanoğulları, daha sonraki dönemde Anadolu Türk siyasi birliğini sağlayarak, Türk tarihindeki en önemli devletlerden biri olmuştur. Türk ve İslam kültürünü 6 asır boyunca üç kıtaya yayarak varlığını XX. yüzyıla kadar sürdürmüştür.

KARAMANOĞULLAN (1256 – 1467): Oğuzların Salur ya da Avşar boyundandır. Kökenleri Güney Azerbaycan’dan Sivas’a göç eden Nur-i Sufi’ye dayanmaktadır. Selçuklular tarafından Taşeli Platosuna yerleştirilmişlerdir. Nur-i Sufi’nin oğlu Kerimeddin Karaman zamanında Ermenek merkezli beylik kurulmuştur. Kendilerini Türkiye Selçuklularının varisi olarak gördüklerinden Osmanlı Devletine en çok direnen beylik olmuştur.

Osmanlı – Karamanoğulları ilişkileri Orhan Bey zamanında başlamış, Yıldırım Bayezid zamanında Karamanoğulları ortadan kaldırılmıştır. Ankara Savaşı’ndan sonra tekrar kurulan beyliğe kesin olarak II. Bayezid zamanında son verildi.  Türk tarihindeki önemli rollerinden biri, Karamanoğlu Mehmet Bey’in 1277 tarihinde, Türkçe’yi ilk defa devletin resmi dili ilan etmesidir.

GERMİYANOĞULLART (1299 – 1429): Batı Anadolu Bölgesi’nde Kütahya merkezli kurulmuş bir beyliktir. Germiyanoğulları Beyliği’nin kurucusu Yakup Germiyanoğulları Süleyman Şah zamanında Karamanoğlu Alaaddin Bey ile arası açılınca kızını (Devlet Hatun) Osmanlı padişahı I. Murad’ın oğlu Yıldırım Bayezid ile evlendirmiş ve kızının çeyizi olarak Kütahya, Tavşanlı, Simav ve Eğrigöz dolaylarını Osmanlılara bırakmıştır. II. Yakup Bey Germiyanoğulları’nın son beyidir. Kendisinden sonra beyliğe geçeçek oğlu olmadığı için beyliğinin topraklarını Osmanlılara vasiyet bırakmıştır.

KARESİOĞULLARI (1709 – 1361): Türkiye Selçuklu Devleti’nin önemli komutan akıldan Karesi Bey tarafından Balıkesir merkez olacak şekilde kurulmuştur. Başlangıçta Germiyanoğulları ile beraber hareket ederken, Karesi Bey Germiyanoğulları’nın zayıflamasıyla bağımsız hareket etmeye başlamıştır. Denizcilik alanında ileri giden beylik Akdeniz ve Ege Denizi’nde seferler düzenlemiştir.  Karesi Bey’in ölümü üzerine oğulları arasında taht kavgaları başlamıştır. Özellikle Demirhan Bey’in halkına kötü davranması üzerine Osmanlı padişahı Orhan Bey Karesi halkının da isteğiyle 1361 tarihinde beyliği Osmanlı toprakla rina katmıştır. Osmanlı Devleti’ne ilk katılan beyliktir. Karesi Beyliği Osmanlı Devletine katıldıktan sonra, Osmanlı Devleti’nin Rumeli’ne geçişte, donanması ve yetişmiş devlet adamları ile faydalandığı bir güç olmuştur.

HAMİTOĞULLARI (1301 – 1423): Dündar Bey tarafından kurulan beylik Antalya ve. Eğirdir olmak üzere iki kol halinde yönetilmiştir. Dündar Bey, Anadolu’da Moğol baskısına boyun eğmeyen beylerden biridir. Ancak Moğollar Dündar Bey’i öldürünce beylik iki kola ayrılmıştır. Hamitoğulları’nın Eğirdir kolunun beyi olan Hüseyin Bey, topraklarından Seydişehir, Beyşehir ve Yalvaç’ı 80 bin altın karşılığında Osmanlı Devleti’ne satmıştır. Tekeoğulları da denilen Antalya koluna ise Yıldırım Bayezid son vermiştir. Ankara Savaşı sonrası tekrar kurulan beyliği II. Murat ortadan kaldırmıştır.

AYDINOĞULLARI (1308 – 1426): Germiyanoğlu Yakup Bey’in ordusunda Subaşı (ordu komutanı) olarak görev yapan Mehmet Bey tarafından Aydın ve çevresinde kuruldu. Beylik Mehmet Bey’in oğlu Umur Bey zamanında denizcilik alanında önemli faaliyetlerde bulundu. İzmir ve Selçuk’ta tersaneler kurularak, donanma güçlendirildi. Aydınoğulları Ege Denizi’nde Venedik, Ceneviz, Rodos Şövalyeleri ve Kıbrıs Krallığı’nın birleşik Haçlı donanmasına karşı mücadeleler yapmıştır. Bu mücadelelerde başarısız olmuş ve denizlerdeki gücü zayıflamıştır. Aydınoğulları ilk önce Yıldırım Bayezid zamanında Osmanlı topraklarına katılmış, Ankara Savaşı’ndan sonra ise II. Murat beyliğe son vermiştir.

MENTEŞEOĞULLARI (1261 – 1424): Menteşe Bey tarafından Muğla merkezli kurulan bir beyliktir. Menteşe Bey’in oğlu Mesut Bey zamanında kurdukları güçlü donanmalarıyla Rodos Adası’nın bir kısmına bakim oldular. Bunun üzerine Papa’nın kışkırtmasıyla harekete geçen Sen Jan Şövalyeleri ile mücadele ettiler. Menteşeoğulları da ilk önce Yıldırım Bayezid tarafından Osmanlı topraklarına katıldı. Ankara Savaşı sonrası tekrar kurulan beyliğe l. Mehmet Çelebi son vermiştir.

SARUHANOĞULLARI (1313 – 1410):  Germiyanoğulları Beylerinden Saruhan Bey 1313 tarihinde Manisa’yı Bizans’tan alarak beyliği kurmuştur, Denizcilikle uğraşan beylik daha çok imar faaliyetleriyle adını duyurmuştur. Osmanlı Devletine katıldıktan sonra Osmanlı şehzadelerinin eğitim gördüğü merkezlerden biri Manisa olmuştur. Beylik Yıldırım Bayezid tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır. Ankara Savaşı sonrası Osmanlıya tekrar katılan ilk beylik olan Saruhanoğulları’na I. Mehmet son vermiştir.

CANDAROĞULLARI (İSFENDİYAROĞULLARI) (1291- 1461): Türkmen Beyleri’nden Şemseddin Yaman Candar tarafından Kastamonu merkezli kurulan beylik denizcilik alanındaki özellikleri ile bilinir. Sinop’ta kurdukları tersane ile güçlü bir donanmaya sahip olan beylik, Karadeniz ticareti için Venedik ve Cenevizlilerle mücadele etmiştir. Yıldırım Bayezid zamanında Osmanlı’ya katılan Candaroğulları Osmanlı donanmasına güç katmıştır. Ankara Savaşı’ndan sonra İsfendiyar Bey tarafından tekrar canlandırılan beyliğe, Fatih Sultan Mehmet son vermiştir.

ERATNA BEYLİĞİ (1335 – 1321): Moğolların Anadolu valisi Timurtaş’ın Anadolu’dan ayrılırken yerine bıraktığı Eratna Bey tarafından Sivas merkezli kurulmuştur. Eratna Beyliği bir süre sonra sınırlarını genişleterek Anadolu’daki en güçlü beyliklerden biri haline gelmiştir. Eratna Bey’den sonra başa geçen oğulları arasındaki taht kavgaları devleti zayıflatmıştır. Eratna Beyliği’nde Naiblik görevi yapan Kadı Burhaneddin bu beyliğe; son vererek kendi beyliğini kurmuştur.

KADI BURHANEDDİN BEYLİĞİ (1381- 1398): Kadı Burhaneddin Eratna Beyliğinin hizmetinde iken çok başarılı ve halkça sevilen bir kişiliktir. Eratna Beyliğinin düştüğü belirsiz durumdan dolayı Sivas merkezli Kadı Burhaneddin Beyliğini kurarak yıl hükümdarlık yapmıştır. Kadı Burhaneddin Siyasal uğraşlarının yanında edebiyat ve özellikle şiir ile de ilgilenen çok yönlü bir insandır.1392 yılında Akkoyunlu Devleti ile girilen savaşta esir düşüp öldürülünce devlet dağılmıştır.

DULKADİROĞULLARI (1337 – 1515): Karaca Bey tarafından Elbistan merkezli kurulan beyliktir. Bu beyliğin en Önemli özelliği, Yavuz Sultan Selim zamanında (1515) Osmanlı Devleti’ne katılınca,i Anadolu Türk birliğinin kesin olarak sağlanmasıdır.

RAMAZANOĞULLARI (1353 – 1608): Ramazan Bey tarafından Adana ve çevresinde kurulan beylik bir şiire Memlüklerin kontrolü altında yaşamıştır. Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferi sırasında Osmanlı’nın yanında yer almış olan beylik Osmanlılarla Memlükler arasında egemenlik mücadelesine neden olmuştur. Mısır Seferi sonrası Osmanlı’ya bağlı hale gelmiştir.

Bilgi Notu: Anadolu’da kurulan beyliklerden Karesioğulları, Saruhanogulları Menteşeogulları Aydınoğulları ve Candaroğulları’nın denizcilik faaliyetleri olmuştur.