Buzul çağının sona ermesi ile birlikte Kuzey Yarımkürede geniş alanlar kaplayan buzullar eriyerek ortadan kalkmıştır. Bunun sonucunda geçmişte daha alçak seviyede olan deniz seviyesi giderek, yükselmiş bugünkü halini almıştır. Buzul devrinin bitmesinden günümüze denizlerin 110 metre yükseldiği düşünülmektedir. Kıyılar farklı kuvvetlerin etkisiyle şekillenmiştir. Bunlar dikkate alındığında başlıca dört kıyı tipi grubu bulunmaktadır.

A) DAĞLARIN UZANIŞ YÖNÜNE GÖRE KIYI TİPLERİ

1) Boyuna Kıyılar: Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı bölgelerde görülen kıyılara boyuna kıyılar denilir. Dağların uzanış yönünden dolayı kıyılarda girinti çıkıntı azdır. Kıyılar genellikle düz veya düze yakın çizgiler halindedir. Deniz derinliği fazla, kıta sahanlığı ise dardır. Türkiye’de Akdeniz ve Karadeniz kıyılarında boyuna kıyı tipi görülür.

2) Enine Kıyılar: Dağların kıyı çizgisine dik uzandığı kıyılardır. Bu tip kıyılarda kıta sahanlığı geniş, kıyı uzunluğu fazladır. Çünkü kıyılarda girinti çıkıntı fazla, koy, körfez ve yarımada şekilleri yaygındır. Türkiye’de Edremit ile Bodrum arasındaki kıyılarda görülür.

B) AKARSULARIN ŞEKİLLENDİRDİĞİ KIYILAR

1) Ria Tipi Kıyılar: Eski akarsu vadilerinin, deniz seviyesinin yükselmesi veya vadinin tektonik olarak çökmesi sonucunda sular altında kalması ile oluşan kıyı tipidir. Buzul çağının sona ermesi ile deniz seviyesi yükselmiş böylece eski vadilerin pek çoğu körfeze dönüşmüştür. Türkiye’de Kuzey Marmara kıyıları ve Boğazlar ria tipi kıyıların görüldüğü alanlardır.

2) Dalmaçya Tipi Kıyılar: Dağların kıyıya paralel uzandığı alanlarda, iç kesimlerde yer alan vadilerin deniz seviyesinin yükselmesi ile sular altında kalması sonucunda oluşan kıyı tipidir. Bu kıyı tipinde denize paralel şeritler halinde uzanan ada dizileri görülür.

3) Setli Kıyılar: Akarsuların denize bol alüvyon getirdiği alanlarda kıyı birikim şekilleri yaygın olarak görülür. Buralarda kıyı oku, kıyı seti gibi şekiller geniş sıralar halinde uzanmaktadır.

4) Limanlı Kıyılar: Limanlarda gemileri korumak amacıyla yapılmış dalga kıranlar vardır. Bazı kıyılarda körfezlerin önü limanlarda olduğu gibi kıyı oklarınca korunaklı hale gelmiştir. Bu tip kıyılara limanlı kıyılar denilmektedir. Karadeniz’in kuzey kesimleri ile Büyük ve Küçük Çekmece göllerinin bulunduğu bölgenin kıyılarında görülmektedir.

C) BUZULLARIN ŞEKİLLENDİRDİĞİ KIYILAR

1) Fiyord Kıyı Tipi: Buzul aşınımı ile oluşan tekne vadilerin buzullar eridikten sonra sular altında kalmasıyla oluşan, girintili çıkıntılı kıyı şeklidir. Bu tip kıyılarda binlerce koy ve körfez vardır. Özellikle Kuzey Yarımkürenin kutuplara yakın bölümlerinde en fazla görülen kıyı tipidir.

Bilgi Notu: Bir kıyı kuşağının uzunluğu iki şekilde açıklanır. İlki gerçek kıyı uzunluğudur. Bunda kıyıda yer alan tüm girinti ve çıkıntılar dikkate alınır. Diğeri ise kuşuçuşu kıyı uzunluğu, yani kıyı kuşağı üzerinden geçen en kısa yolu gösteren hayali çizgidir. Gerçek kıyı uzunluğu daima kuşuçuşu kıyı uzunluğundan fazladır. Boyuna kıyı tipinde gerçek – kuşuçuşu kıyı uzunluğu farkı azdır. Fiyord tipi kıyılarda ise bu fark oldukça fazladır.

2) Skyer Tipi Kıyılar: Buzulların ortadan kalkmasıyla, çok sayıda ada ve körfezden oluşan bir kıyı tipi ortaya çıkar. Adacıkların fazla olduğu kıyı tipine skyer kıyı tipi adı verilir, özellikle moren tepeleri ve hörgüç kayalar su seviyesinin yükselmesi ile adalara dönüşür. Norveç kıyılarında fiyortlarla birlikte yaygın olarak görülür.

D) GEL-GİT ETKİSİYLE OLUŞAN KIYILAR

1) Haliçli Kıyılar: Gel-git etkisinin fazla olduğu yerlerde akarsuların denize ulaştığı kesimlerinin, sular altında kalmasıyla oluşan kıyılardır.

E) CANLILARIN ŞEKİLLENDİRDİĞİ KIYILAR

1) Resif Kıyıları: Bir deniz canlısı olan mercan kalın bir kabuğa sahiptir. Üst üste gelişim gösteren mercan kolonileri zamanla deniz yüzeyine kadar ulaşırlar. Yüzeye gelen mercan yaşamını yitirir ve burada birikmeye başlar. Milyonlarca yıl boyunca biriken mercanlar deniz seviyesine çok yakın adalar (kaya yığınları) oluştururlar. Bu adalara resif adı verilir.

2) Atoller: Deniz volkanizması sırasında oluşan volkanik adalar zamanla aşındırılarak deniz seviyesinin altına iner. Bu yüzeye yakın bloğun üzerine yerleşen mercanlar zamanla resifler oluştururlar. İlerleyen evrede eski volkanın dairesel şeklini alan mercan kayalıklarına “atol” adı verilir. Resif ve atoller okyanusların sıcak kesimlerinde görülmektedir.