Islahatçı bir padişah olan Abdülmecit döneminde Tanzimat ve Islahat fermanları ilan edilerek, yenilikler sürdürülmüştür. 1839’da Tanzimat Fermanı’nın ilanından 1876’da Meşrutiyetin ilanına kadar geçen süreye Tanzimat Dönemi denmiştir.

Dışişleri Bakanı Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanan Tanzimat Fermanı, Avrupalı devletlerin Mısır sorununun çözümünde Osmanlı Devleti’ne destek olmalarını sağlamak için, 3 Kasım 1839’da Gülhane Parkı’nda, yöneticiler, halk ve yabancı elçiler önünde okunmuş bu nedenle Gülhane Hattı Hümayunu da denir. Sultan Abdülmecit bu fermandan yola çıkılarak yapılacak olan bütün yasaları uygulayacağına, gerekli ıslahatları yapacağına dair yemin etmiştir.

Tanzimat Fermanı ve Bazı Önemli Maddeleri:

  • Müslüman ve Hıristiyan bütün Osmanlı vatandaşlarının can, mal, ırz ve namus güvenliği sağlanacaktır.
  • Kimse yargılaması gerçekleştirilmeden cezalandırılmayacak, öldürülmeyecek, mahkemeler herkese şeffaf olacak ve yasalar eşit olarak uygulanacaktır. (Bu hükümle yasaların üstünlüğü ön plana çıkarılmış, kanun önünde eşitlik ilkesi getirilmiş ve batılı tarz hukuk kuralları geçerli olmaya başlamıştır. Bu durum Osmanlıcılık düşüncesinin temeli olmuştur.)
  • Vergiler herkesin kazancı nispetinde ve belirli yöntemlere göre toplanacaktır. (Bu hükümle vergi adaletsizliği ortadan kaldırılmıştır.)
  • Askere alma ve terhis işlemleri belirli esaslara göre yapılacaktır.(Tanzimat Fermanı‘yla askerlik ocak usulü olmaktan çıkarılıp vatan hizmetine dönüştürülmüştür. Hıristiyanların askere gitme zorunluluğu ortaya çıkmıştır.)
  • Herkes mal-mülk edinebilecek, dilerse bunları satabilecek ya da miras olarak bırakabilecektir. (Bu hükümle bütün Osmanlı vatandaşlarının mülkiyet hakkı güvence altına alınmış ve kişilerin zenginleşebilmesine imkân tanınmıştır.)
  • Rüşvet ve iltimas (adam kayırma) yasaklanmıştır. (Bu hükümle halkın yöneticilere güven duyması sağlanmaya çalışılmıştır.)