Uygur Devleti Özellikleri (744 – 840): Uygurlar haklarındaki bilgiler; Çin yıllıkları ile Kök Türk kitabelerinde bulunmaktadır. Uygurlar Çin kaynaklarında Hunların soyundan gösterilmektedir. Kök Türk kitabelerinde de Dokuz Oğuz adıyla anılmışlardır. Kök Türklerin hakimiyeti altında yaşarker. 743 yılında Basmil ve Karluklarla birleşerek Kutluk Devleti’ni yıkmış ve 744 yılında Ötüken merkezli kendi devletlerini kurmuşlardır.

Kutluk Bilge Kül Kağan devletin kurucusudur. Ünvanından da anlaşıldığı üzere, Kök Türk devletinin yetenek ve töreleri yeni Uygur Devleti’nde de devam ediyordu. Bilge Kül Kağan devletin merkezini Ötüken’den Ordubalık (Karabalgasun) kentine taşımıştır

.

Moyen-Çur Kağan Bilge Kül Kağan’ın ölümü üzerine başa geçmiştir. Bir çok Türk kavmini Uygur Devleti’ne bağladı. Batıdaki Türgişler ayrıca Kırgız, Sekiz Oğuz ve Dokuz Tatar gibi Türk boyları itaat altına alınarak devlet otoritesi güçlendirilmiştir. Çin devleti de bu dönemde 751 Talaş Savaşı’nda Araplara yenilmiş ve zayıf düşmüştür. Bu yüzden Uygurlar diğer Türk devletleri gibi Çin tehdidi ile karşılaşmamıştır. Uygurlar Çin üzerindeki siyasi baskılarını artırırken bir yandan da Çin devletiyle ekonomik ve kültürel ilişkiler kurmuşlardır.

Uygurlar Dönemi’nin en önemli gelişmelerinden biri Türkler’in yerleşik hayata geçmeleridir. Çin tehdidinin azalması ve Çinliler’in Orta Asya’dan çekilmesi tarım havzalarının Uygurlar’ın ele geçirmesini sağlamıştır. Tarımsal faaliyetlerin önem kazandığı Uygurlarda yerleşik hayata geçiş hızlanmıştır.

Bögü Kağan zamanı devletin en parlak dönemi olmuştur. Çin ile ilişkiler iyice geliştirilerek, İpek Yolu ticaretinin kontrolü ele geçirilmiştir. Bögü Kağan zamanının Önemli gelişmelerinden biri de Mani dininin, devletin resmi dini haline getirilmesidir. Mani dini canlı öldürmeyi ve et yemeyi yasaklıyordu. İnsanların bitkisel gıdalarla beslenmesini istiyordu. Mani dininin benimsenmesi Uygurların yerleşik hayata geçmesini hızlandıran bir diğer faktör olmuştur. Bir tüccar ve şehirli dini olan Mani dininin kabulü, Uygurların savaşçı ruhunu zayıflatmıştır.

İbn-i Fadlan seyahatnamesinde Uygur kültürünün zenginliğinden ve bir çok dinin bir arada yaşadığından bahsetmiştir.

Bögü Kağan’ın Çin politikasından hoşnut olmayan veziri Bağa Tarkan onu öldürerek yerine geçmiştir. Bağa Tarkan döneminden itibaren kağanlar onun soyundan gelmiştir. Ancak bu tarihten sonra Uygur devletini oluşturan kavimler arasında huzursuzluklar ortaya çıkmaya başlamıştır.

Uygur Devleti’nin Yıkılması

Bağa Tarkan ve sonraki hakanlar zamanında Mani dininin etkisiyle kültür ve ticaret bakımından devlet gelişirken, savaşçılık yönleri zayıflamıştır. Bununla beraber artan iç karışıklıklar ve salgın hastalıklar sonucu devlet zayıflamıştır. Bu durumu Kırgızlar değerlendirmiş Uygur başkentine baskın düzenleyerek devleti yıkmışlardır.